Đồng Sáng Lập Rời Đi: Xử Lý Thế Nào Cho Đúng?
- Khi 1 đồng sáng lập rời đi, các bước cần làm theo thứ tự: kích hoạt vesting/cliff nếu có, xác định rõ cổ phần đã vest vs chưa vest, thỏa thuận bằng văn bản, rồi mới truyền thông với đội ngũ còn lại.
- Ở ViVi Digital, khi công ty gần phá sản và các đồng sáng lập tham gia không lương buộc phải rời đi, Hải H Nguyễn và co-founder còn lại đã giữ nguyên cổ phần đã cam kết cho họ dù không bắt buộc về mặt pháp lý — quyết định dựa trên nguyên tắc công bằng và uy tín dài hạn, không phải lợi ích ngắn hạn.
- Cơ chế pháp lý cụ thể để chuyển nhượng cổ phần khi đồng sáng lập rời đi được xử lý riêng ở chuyển nhượng cổ phần nội bộ founder — bài này tập trung vào góc độ quan hệ và cách ra quyết định, không lặp lại quy trình pháp lý.
- Cách xử lý việc này ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của đội ngũ còn lại và có thể ảnh hưởng tới khả năng gọi vốn sau này — quy trình rõ ràng, không để tranh chấp treo lơ lửng, thường được nhà đầu tư coi là dấu hiệu quản trị tốt.
Đồng sáng lập rời công ty không phải là chuyện hiếm — thống kê ngành thường chỉ ra phần lớn startup trải qua ít nhất 1 lần thay đổi trong đội ngũ sáng lập trong vài năm đầu. Nhưng cách xử lý đúng hay sai lại tạo ra khác biệt rất lớn: xử lý tốt, công ty giữ được uy tín và mối quan hệ; xử lý kém, nó để lại tranh chấp cổ phần kéo dài nhiều tháng, làm chậm cả roadmap sản phẩm lẫn vòng gọi vốn tiếp theo. Bài này đi sâu vào góc độ quan hệ và cách ra quyết định khi 1 đồng sáng lập rời đi — dựa trên chính trải nghiệm thật của tôi tại ViVi Digital.
4 bước xử lý đúng khi đồng sáng lập rời đi
Khi 1 đồng sáng lập quyết định (hoặc buộc phải) rời công ty, có 1 trình tự nên tuân theo để tránh những tranh chấp không đáng có sau này.
Kích hoạt cơ chế vesting/cliff nếu có sẵn
Nếu công ty đã có hợp đồng đồng sáng lập với vesting, đây là lúc cơ chế đó phát huy tác dụng — nó tự động xác định phần cổ phần người rời đi được giữ dựa trên thời gian đã làm việc, không cần đàm phán lại từ đầu.
Xác định rõ cổ phần đã vest vs chưa vest
Cần có con số cụ thể, minh bạch với cả 2 bên — tránh mập mờ vì đây thường là điểm gây tranh cãi nhiều nhất nếu không được làm rõ ngay từ đầu.
Thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản
Dù công ty có sẵn vesting hay không (nhiều startup giai đoạn rất sớm, như ViVi Digital lúc đó, chưa có cơ chế này), vẫn cần 1 văn bản ghi rõ thỏa thuận cuối cùng — tránh việc dựa hoàn toàn vào lời nói hoặc ký ức không đồng nhất giữa các bên. Cơ chế pháp lý/thủ tục chuyển nhượng cụ thể được trình bày chi tiết ở chuyển nhượng cổ phần nội bộ founder.
Truyền thông với đội ngũ còn lại
Chỉ sau khi 3 bước trên đã rõ ràng, mới nên thông báo chính thức cho đội ngũ — tránh tình huống thông tin rò rỉ trước khi có quyết định cuối cùng, gây hoang mang không cần thiết.
Case ViVi Digital: giữ nguyên cổ phần dù không bắt buộc
ViVi Digital là công ty agency sản xuất video tôi đồng sáng lập cùng anh Công. 4 tháng sau khi thành lập, công ty rơi vào khủng hoảng gần phá sản thật sự — làm việc 12 tiếng/ngày, có lần tiền cọc của khách hàng về "ở phút thứ 89" ngay trước hạn trả lương khi công ty không còn tiền mặt.
Trong giai đoạn khủng hoảng đó, tôi và co-founder còn lại — anh Lê Thành Công — phải đưa ra quyết định khó khăn: để các đồng sáng lập khác (từng là quản lý cấp cao ở 1 công ty trái cây sấy và 1 công ty tổ chức sự kiện, tham gia không lương nhưng có va chạm về chuẩn chuyên nghiệp và cách định giá dịch vụ) rời đi. Điều đáng nói là cổ phần của họ vẫn được giữ nguyên — đúng như tôi từng nói: "cổ phần vẫn giữ nguyên, nếu sau này có lãi hoặc có người mua thì vẫn trả như thỏa thuận ban đầu". Đây là lần vấp đầu tiên của tôi trong kinh doanh, lúc tôi 25 tuổi.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh: quyết định này không phải vì bắt buộc về mặt pháp lý. Ở giai đoạn đó, ViVi Digital chưa có hợp đồng đồng sáng lập chặt chẽ với vesting rõ ràng như những gì tôi khuyến nghị founder làm ngày nay. Chúng tôi hoàn toàn có thể đàm phán giảm cổ phần, hoặc trì hoãn, với lý do công ty đang trong khủng hoảng tài chính nghiêm trọng. Nhưng chúng tôi chọn giữ đúng cam kết ban đầu.
Kết quả trực tiếp: sau giai đoạn khủng hoảng, chúng tôi ký thêm được 2 khách hàng mới đáng kể (Goldsun và Mediplatex), và công ty tiếp tục vận hành, sau này pivot thành công sang mô hình production house chuyên về viral video.
So sánh với Canavi: ở Canavi, cổ phần bị chia bằng miệng không có vesting, và khi 2 co-founder kỹ thuật rời đi sau 1 năm, họ khăng khăng giữ nguyên toàn bộ cổ phần dù không còn đóng góp — công ty phải mua lại với giá gấp 3 vốn ban đầu, mất 2 tháng đàm phán. Điểm khác biệt giữa 2 case này không phải là "giữ cổ phần hay không giữ" — mà là ở ViVi Digital, quyết định giữ cổ phần là chủ động, có kiểm soát, dựa trên nguyên tắc công bằng; còn ở Canavi, nó là bị động, không có khung thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu, dẫn tới tranh chấp kéo dài.
Vì sao giữ đúng cam kết quan trọng hơn lợi ích ngắn hạn
Nhìn thuần túy về mặt tài chính ngắn hạn, việc giữ nguyên cổ phần cho người không còn đóng góp có vẻ là 1 quyết định "thiệt thòi". Nhưng có 2 lý do khiến đây thường là lựa chọn đúng đắn hơn về lâu dài:
1. Uy tín với chính đội ngũ đang ở lại
Cách founder đối xử với người rời đi là tín hiệu rõ ràng nhất cho những người còn ở lại về việc họ sẽ được đối xử ra sao nếu hoàn cảnh thay đổi. Một founder sẵn sàng "quỵt" cam kết khi thấy có lợi sẽ khiến đội ngũ còn lại mất niềm tin, dù trước mắt không ai nói ra.
2. Uy tín với thị trường rộng hơn
Cộng đồng startup, đặc biệt ở quy mô thị trường Việt Nam, không lớn — cách 1 founder xử lý với đồng sáng lập cũ thường được biết tới, trực tiếp hoặc gián tiếp, bởi các nhà đầu tư, nhân sự tiềm năng, và đối tác tương lai. Giữ đúng cam kết, ngay cả khi không bắt buộc, là khoản đầu tư vào uy tín dài hạn.
Điều này không có nghĩa là founder luôn phải "hào phóng" bất chấp hoàn cảnh — quyết định vẫn cần cân nhắc thực tế tài chính của công ty. Nhưng nguyên tắc nền tảng nên là: nếu đã cam kết, hãy tìm cách giữ cam kết đó, thay vì tìm lý do để rút lại chỉ vì có thể làm được về mặt pháp lý.
Nhận Chapter 1 Ebook Gọi Vốn Miễn Phí
Quy trình gọi vốn 7 bước thực chiến — từ chuẩn bị tới chốt deal, với ví dụ Việt Nam chi tiết
Nhận trong 60 giây · Không spam · Hủy bất cứ lúc nào
Truyền thông với đội ngũ còn lại
Sau khi thỏa thuận cổ phần đã rõ ràng, bước truyền thông với đội ngũ còn lại cần được thực hiện cẩn thận. Vài nguyên tắc quan trọng:
- Thông báo sớm, không để rò rỉ tin đồn: đội ngũ nghe tin qua nguồn không chính thức trước khi có thông báo rõ ràng sẽ tạo ra hoang mang lớn hơn nhiều so với việc nghe trực tiếp từ founder.
- Trung thực nhưng không cần đi vào chi tiết mọi mâu thuẫn: đội ngũ cần biết ai sẽ đảm nhận vai trò của người rời đi và công ty vẫn vận hành ổn định — không cần biết toàn bộ chi tiết về những bất đồng nội bộ dẫn tới quyết định đó.
- Nhất quán trong thông điệp: founder còn lại nên thống nhất trước về cách trình bày sự việc, tránh tình huống mỗi người nói 1 phiên bản khác nhau khi được hỏi.
Cách founder xử lý bước này ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của đội ngũ vào sự ổn định của công ty — 1 quá trình rối loạn, thiếu minh bạch có thể khiến những nhân sự giỏi nhất bắt đầu lo lắng về tương lai công ty và cân nhắc rời đi theo.
Ảnh hưởng tới việc gọi vốn sau này
Nhà đầu tư, đặc biệt khi thực hiện due diligence trước 1 vòng gọi vốn, gần như luôn sẽ hỏi về lịch sử đội ngũ sáng lập — bao gồm bất kỳ ai đã rời đi và cổ phần của họ được xử lý ra sao. Đây không phải là câu hỏi để "bắt lỗi" founder, mà để đánh giá rủi ro pháp lý và mức độ kỷ luật quản trị.
Điều nhà đầu tư thực sự lo ngại không phải là "có người rời đi" — mà là "cổ phần tranh chấp chưa giải quyết". Một cap table sạch, không có phần trăm cổ phần treo lơ lửng chưa rõ chủ sở hữu hoặc đang tranh chấp, luôn được đánh giá tốt hơn nhiều so với 1 đội ngũ sáng lập chưa từng thay đổi nhưng có 1 khoản cổ phần không rõ ràng từ người đã rời đi nhiều năm trước.
Vì vậy, quy trình xử lý rõ ràng ngay từ đầu — như 4 bước ở phần trên — không chỉ là vấn đề đạo đức hay quan hệ cá nhân, mà còn là bước chuẩn bị thiết thực cho việc gọi vốn sau này. Đọc thêm về cơ chế pháp lý cụ thể để hoàn tất việc chuyển nhượng cổ phần này ở chuyển nhượng cổ phần nội bộ founder.
Câu Hỏi Thường Gặp
Cổ phần của đồng sáng lập rời đi được xử lý thế nào nếu có vesting?
Nếu có vesting, đồng sáng lập rời đi chỉ giữ được phần cổ phần đã vest tính tới thời điểm rời đi — phần chưa vest sẽ được thu hồi (thường quay lại pool chung hoặc được phân bổ lại cho các đồng sáng lập/nhân sự còn lại). Nếu rời đi trong giai đoạn cliff (thường 1 năm đầu), người đó có thể không nhận được bất kỳ cổ phần nào. Đây là lý do vesting quan trọng — nó tự động xử lý tình huống công bằng mà không cần đàm phán lại từ đầu.
Founder có nên giữ nguyên cam kết cổ phần dù không bắt buộc về mặt pháp lý không?
Tùy hoàn cảnh cụ thể, nhưng có những trường hợp giữ nguyên cam kết dù không bắt buộc pháp lý là quyết định đúng — như cách Hải H Nguyễn xử lý ở ViVi Digital: khi các đồng sáng lập tham gia không lương rời đi trong giai đoạn khủng hoảng, cổ phần của họ vẫn được giữ nguyên theo đúng thỏa thuận ban đầu dù công ty hoàn toàn có thể đàm phán giảm xuống. Quyết định này bảo vệ uy tín dài hạn của founder còn lại — quan trọng hơn khoản chênh lệch cổ phần trước mắt, đặc biệt khi công ty còn cần gọi vốn hoặc tuyển người trong tương lai.
Nên truyền thông với đội ngũ còn lại thế nào khi 1 đồng sáng lập rời đi?
Nên thông báo sớm, trung thực và nhất quán — tránh để đội ngũ nghe tin đồn hoặc suy đoán trước khi có thông báo chính thức. Không cần đi vào chi tiết mọi mâu thuẫn nội bộ, nhưng cần rõ ràng về việc ai sẽ đảm nhận vai trò của người rời đi và công ty vẫn vận hành bình thường. Cách founder xử lý việc này ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của đội ngũ còn lại vào sự ổn định của công ty.
Đồng sáng lập rời đi có ảnh hưởng gì tới việc gọi vốn sau này?
Có thể ảnh hưởng nếu nhà đầu tư coi đây là dấu hiệu bất ổn trong đội ngũ sáng lập — nhưng ảnh hưởng thực tế phụ thuộc nhiều vào cách sự việc được xử lý hơn là bản thân việc có người rời đi. Một quá trình rời đi rõ ràng, có văn bản, không để lại tranh chấp cổ phần treo lơ lửng, thường được nhà đầu tư coi là dấu hiệu founder có kỷ luật quản trị tốt — ngược lại, cổ phần tranh chấp chưa giải quyết là rủi ro pháp lý thực sự khiến nhà đầu tư ngần ngại.
Định Giá · Gọi Vốn · Pitch Deck · BOD · Nhà Sáng Lập
Framework đầy đủ từ 16 founders gọi được 300+ tỷ VND — bao gồm cách xử lý cap table sạch trước khi bước vào due diligence với nhà đầu tư.
Muốn AI review cap table & hồ sơ đội ngũ của bạn ngay?
Upload thông tin công ty, nhận phân tích rủi ro theo góc nhìn nhà đầu tư, hỏi đáp không giới hạn về cổ phần, vesting, cap table — AI được train từ 14 năm kinh nghiệm thực chiến của Hải H Nguyễn.
Hải H Nguyễn
14 năm kinh nghiệm gọi vốn thực chiến, hơn 26.000 giờ làm việc với founders. Đồng sáng lập ViVi Digital, đã tự tay xử lý việc đồng sáng lập rời đi trong giai đoạn khủng hoảng gần phá sản đầu tiên của sự nghiệp.