Cách Tính Tài Chính 19/09/2026 bởi Hải H Nguyễn

Cách Tính Số Dư Đảm Phí (Contribution Margin)
Công Thức, Ví Dụ Số Và 5 Lỗi Hay Gặp

Trả lời nhanh

Cách tính số dư đảm phí cho ra một con số mà tôi thấy founder hỏi tới chậm hơn nhiều so với lợi nhuận gộp, dù nó trả lời trực tiếp câu hỏi "bán thêm một đơn nữa thì công ty được thêm bao nhiêu tiền". Bài này đi từ công thức theo đơn vị, tổng và tỷ lệ, qua hai ví dụ số (bán lẻ một sản phẩm và bán hai sản phẩm có biên khác nhau), cách dùng con số để định giá sàn cho đơn giá thấp, cách phân biệt với lợi nhuận gộp, một case thật từ ViVi Digital và 5 lỗi tính sai. Bài này chỉ nhắc ngắn mốc hoà vốn ở cuối ví dụ 1; nếu bạn cần phần tính đầy đủ, đọc bài điểm hoà vốn startup, nơi số dư đảm phí là mẫu số của công thức.

Công Thức Cách Tính Số Dư Đảm Phí

Số dư đảm phí (tiếng Anh: contribution margin, còn gọi là biên đóng góp) đo phần tiền còn lại sau khi trừ mọi chi phí thay đổi theo khối lượng bán, dùng để bù chi phí cố định và tạo lợi nhuận. Có ba cách biểu diễn.

Số dư đảm phí đơn vị = Giá bán − Chi phí biến đổi đơn vị
Tổng số dư đảm phí = Doanh thu − Tổng chi phí biến đổi = Số dư đảm phí đơn vị × Số lượng bán
Tỷ lệ số dư đảm phí = Số dư đảm phí ÷ Doanh thu × 100%
Lợi nhuận hoạt động = Tổng số dư đảm phí − Tổng chi phí cố định

Chi phí biến đổi gồm những gì

Chi phí biến đổi là khoản tăng khi bạn bán thêm một đơn vị và giảm về gần 0 khi không bán. Với công ty bán hàng, gồm giá nhập hoặc giá thành, đóng gói, phí cổng thanh toán hoặc phí sàn tính theo % đơn hàng, giao hàng phần công ty chịu, hoa hồng bán hàng theo doanh số. Với công ty dịch vụ, gồm thù lao freelancer hay giờ công tính riêng cho từng dự án, thuê thiết bị theo dự án. Nhiều founder chỉ tính giá vốn rồi gọi đó là chi phí biến đổi và bỏ sót phí sàn, phí giao hàng, hoa hồng, ba khoản có thể nuốt 10 đến 20% giá bán.

Trong báo cáo kết quả kinh doanh theo chế độ kế toán, chi phí được trình bày theo chức năng (giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý), không theo hành vi cố định hay biến đổi. Từ năm tài chính 2026 Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, nhưng cách tách này vẫn là việc của kế toán quản trị: bạn tự phân loại lại từng khoản trong sổ theo câu hỏi "khoản này có tăng khi bán thêm một đơn không". Phân loại cụ thể nên nhờ kế toán rà lại, vì cùng một khoản có thể là cố định ở công ty này và biến đổi ở công ty khác.

Hai mức số dư đảm phí

Tuỳ mục đích, bạn có thể dừng ở các mức khác nhau. Mức 1: sau giá vốn và chi phí đơn hàng trực tiếp (đóng gói, giao hàng, phí thanh toán). Mức 2: mức 1 trừ thêm chi phí thu hút khách như quảng cáo tính trên mỗi đơn (xem chỉ số CAC). Quan trọng nhất là ghi rõ mình đang dừng ở mức nào, vì nhà đầu tư so sánh hai công ty chỉ khi cùng mức.

Ví Dụ 1: Cửa Hàng Bán Ly Giữ Nhiệt Online, Tính Từng Bước

Một cửa hàng bán ly giữ nhiệt trên website và sàn thương mại điện tử.

Ví dụ minh hoạ — tính từng bước

Bước 1 — Chi phí biến đổi mỗi đơn. Giá bán 350.000đ. Giá nhập 180.000đ, đóng gói 12.000đ, phí sàn và thanh toán 6% × 350.000 = 21.000đ, giao hàng cửa hàng chịu 25.000đ. Tổng biến đổi = 180.000 + 12.000 + 21.000 + 25.000 = 238.000đ.

Bước 2 — Số dư đảm phí đơn vị. 350.000 − 238.000 = 112.000đ. Tỷ lệ = 112.000 ÷ 350.000 = 32%.

Bước 3 — Tổng trong tháng. Bán 2.000 đơn: doanh thu 700 triệu, chi phí biến đổi 476 triệu, tổng số dư đảm phí = 700 − 476 = 224 triệu đồng (bằng 112.000 × 2.000).

Bước 4 — Lợi nhuận hoạt động. Chi phí cố định tháng (thuê kho, lương 4 người, phần mềm) là 150 triệu. Lợi nhuận hoạt động = 224 − 150 = 74 triệu đồng.

Bước 5 — DOL. 224 ÷ 74 = 3,03. Kiểm chứng: bán thêm 10% (2.200 đơn) thì số dư đảm phí = 246,4 triệu, lợi nhuận = 96,4 triệu, tăng 30,3%. Bán giảm 10% (1.800 đơn) thì lợi nhuận còn 51,6 triệu, giảm 30,3%.

Bước 6 — Mốc hoà vốn. 150 triệu ÷ 112.000 = 1.339,3, tức 1.340 đơn, tương đương doanh thu 150 ÷ 0,32 = 468,75 triệu. Biên an toàn = (700 − 468,75) ÷ 700 = 33%.

Hai điều đọc từ ví dụ. Một, 32% là con số đáng theo dõi hơn tỷ lệ lãi trên doanh thu: nó nói mỗi 100.000đ bán ra còn 32.000đ để trả chi phí cố định, và mọi chương trình giảm giá đều trừ thẳng vào con số này. Hai, DOL 3,03 bằng 1 chia biên an toàn 33%: công ty càng gần mốc hoà vốn thì lợi nhuận càng nhạy với doanh số, cả chiều tăng lẫn chiều giảm. Với cửa hàng nhỏ, đây là lý do một tháng doanh số giảm 10% có thể làm lợi nhuận mất gần một phần ba.

Chú ý bước 1: nếu chủ cửa hàng chỉ tính giá nhập 180.000đ làm chi phí biến đổi, số dư đảm phí đơn vị sẽ ra 170.000đ (tỷ lệ 48,6%) thay vì 112.000đ. Chênh 58.000đ mỗi đơn, hơn 116 triệu mỗi tháng ở 2.000 đơn, và chi phí cố định 150 triệu trông như dễ trả trong khi thực tế công ty chỉ còn lãi 74 triệu. Với biên lợi nhuận gộp của cùng mô hình, xem cách tính lợi nhuận gộp.

Ví Dụ 2: Quán Cà Phê Bán Hai Nhóm Sản Phẩm, Cơ Cấu Bán Hàng Đổi Kết Quả

Khi công ty bán nhiều hơn một sản phẩm, số dư đảm phí phải tính theo từng dòng. Tỷ lệ chung là bình quân gia quyền theo cơ cấu doanh thu, nên nó đổi khi cơ cấu đổi dù từng dòng vẫn giữ nguyên giá.

Ví dụ minh hoạ — quán cà phê, số liệu một tháng

Đồ uống: giá 45.000đ, chi phí biến đổi 15.000đ, số dư đảm phí đơn vị 30.000đ (66,7%). Bánh ngọt: giá 60.000đ, chi phí biến đổi 36.000đ, số dư đảm phí đơn vị 24.000đ (40%). Chi phí cố định tháng 80 triệu.

Tháng cơ sở: 3.000 đồ uống, 1.000 bánh. Doanh thu = 135 + 60 = 195 triệu. Số dư đảm phí = 90 + 24 = 114 triệu, tỷ lệ chung = 114 ÷ 195 = 58,5%. Lợi nhuận hoạt động = 114 − 80 = 34 triệu. Doanh thu hoà vốn = 80 ÷ 0,585 = 136,8 triệu.

Tháng chạy chương trình đẩy bánh: 2.500 đồ uống, 2.000 bánh. Doanh thu = 112,5 + 120 = 232,5 triệu, tăng 19,2%. Số dư đảm phí = 75 + 48 = 123 triệu, tăng chỉ 7,9%, tỷ lệ chung tụt còn 52,9%. Chương trình tốn thêm 12 triệu chi phí (quảng cáo, in ấn, cố định trong tháng). Lợi nhuận hoạt động = 123 − 80 − 12 = 31 triệu, thấp hơn tháng cơ sở. Doanh thu hoà vốn nhích lên 92 ÷ 0,529 = 173,9 triệu.

Doanh thu tăng gần 20% mà lợi nhuận giảm. Nếu chủ quán theo dõi doanh thu làm chỉ tiêu, tháng này trông thành công. Nếu theo dõi tổng số dư đảm phí và tỷ lệ chung, họ thấy ngay chương trình đẩy khách sang dòng có biên thấp và cần thêm 12 triệu mới bù được. Với chuỗi bán nhiều dòng sản phẩm, dòng "bán chạy nhất" thường không phải dòng "đóng góp nhiều nhất" cho lợi nhuận; đây cùng logic với việc tách lợi nhuận gộp theo từng dòng, chỉ khác ở chỗ số dư đảm phí tính luôn hoa hồng, giao hàng, phí thanh toán.

Nhà đầu tư nhìn vào unit economics của bạn cũng đọc theo hướng này: họ ít quan tâm tổng doanh thu hơn khi mỗi đơn vị bán ra còn lại bao nhiêu sau chi phí biến đổi, và con số đó đổi thế nào khi công ty tăng trưởng.

Miễn phí · Chapter PDF

Nhận Chapter Miễn Phí Ngay

"7 Sai Lầm Định Giá Startup Phổ Biến Nhất" — chapter trích từ Ebook Cách Định Giá Startup A–Z, gửi ngay về email, hoàn toàn miễn phí.

Nhận trong 60 giây · Không spam · Hủy bất cứ lúc nào

Dùng Số Dư Đảm Phí Để Ra Quyết Định: Nhận Đơn Giá Thấp Hay Từ Chối

Ứng dụng có giá trị nhất của số dư đảm phí là quyết định ngắn hạn: nhận hay không một đơn hàng giá thấp, giảm giá bao nhiêu là tối đa, giữ hay cắt một dòng sản phẩm. Nguyên tắc: khi chi phí cố định không đổi dù nhận hay không nhận đơn, chỉ số dư đảm phí của đơn đó mới liên quan tới quyết định.

Ví dụ minh hoạ — đơn sỉ giá thấp, cùng cửa hàng ở ví dụ 1

Một đại lý muốn mua 500 ly với giá 250.000đ/ly, thấp hơn nhiều so với giá lẻ 350.000đ. Kho và đội hiện tại đang chạy dưới công suất nên không cần thuê thêm người hay kho.

Cách tính sai (dùng giá thành đầy đủ). Chi phí biến đổi lẻ 238.000đ cộng phần chi phí cố định phân bổ 150 triệu ÷ 2.000 đơn = 75.000đ, tổng 313.000đ. Bán 250.000đ là lỗ 63.000đ mỗi ly, nên từ chối.

Cách tính đúng (dùng số dư đảm phí). Đơn sỉ giao gộp một lần nên giao hàng chỉ 5.000đ/ly, không có phí sàn, chi phí biến đổi = 180.000 + 12.000 + 5.000 = 197.000đ. Số dư đảm phí = 250.000 − 197.000 = 53.000đ/ly, cả đơn = 500 × 53.000 = 26,5 triệu đồng. Chi phí cố định vẫn 150 triệu dù nhận hay không, nên 26,5 triệu này cộng thẳng vào lợi nhuận.

Cùng một đơn hàng, một cách tính bảo từ chối và một cách tính bảo nhận, chênh lệch chính là phần chi phí cố định bị phân bổ vào đơn giá. Nhưng số dư đảm phí dương chưa đủ kết luận. Trước khi nhận, kiểm tra bốn điều:

Giá sàn ngắn hạn

Từ đó có khái niệm giá sàn: mức giá thấp nhất còn cho số dư đảm phí bằng 0 chính là chi phí biến đổi đơn vị. Bán dưới giá này là lỗ thật với mỗi đơn vị bán thêm, bất kể chi phí cố định thế nào. Bán ở giữa giá sàn và giá thành đầy đủ là chấp nhận được trong ngắn hạn để lấp công suất, nhưng không được trở thành mức giá thường xuyên vì sớm muộn chi phí cố định cũng phải được bù. Cách tính giá bán từ giá thành có ở bài cách tính giá bán từ giá vốn.

Số Dư Đảm Phí Khác Lợi Nhuận Gộp Và Lợi Nhuận Hoạt Động Thế Nào

Ba con số hay bị dùng lẫn vì cùng nằm trên một dòng chảy chi phí, nhưng mỗi cái trả lời một câu hỏi khác nhau.

Chỉ sốTrừ khỏi doanh thuVí dụ 1 (cửa hàng ly giữ nhiệt)Dùng để
Lợi nhuận gộpGiá vốn hàng bán350.000 − 180.000 = 170.000đ/đơn (48,6%)Báo cáo kế toán, so sánh với chuẩn ngành
Số dư đảm phíToàn bộ chi phí biến đổi350.000 − 238.000 = 112.000đ/đơn (32%)Quyết định giá, đơn hàng, dòng sản phẩm
Số dư đảm phí sau chi phí thu hút kháchChi phí biến đổi và chi phí quảng cáo trên mỗi đơnNếu quảng cáo 40.000đ/đơn: 72.000đ (20,6%)Biết mỗi khách mới có sinh lời không
Lợi nhuận hoạt độngCả chi phí cố định224 − 150 = 74 triệu/thángKết quả cuối cùng của mô hình

Trong ví dụ, lợi nhuận gộp 48,6% nghe tốt nhưng số dư đảm phí chỉ 32%, vì phí sàn, đóng gói và giao hàng nằm ở chi phí bán hàng chứ không nằm trong giá vốn. Chuyển sang mức sau chi phí thu hút khách, nếu mỗi đơn tốn thêm 40.000đ quảng cáo thì số dư đảm phí chỉ còn 72.000đ, và cần khoảng 2.084 đơn mỗi tháng để phủ 150 triệu chi phí cố định thay vì 1.340. Hai phép tính đều đúng, chúng chỉ trả lời hai câu hỏi khác nhau, và khi báo cáo với nhà đầu tư bạn cần nói rõ mình đang dừng ở mức nào.

Ở góc độ nhà đầu tư, một mô hình có lợi nhuận gộp đẹp nhưng số dư đảm phí mỏng thường là dấu hiệu chi phí vận hành đơn hàng đang bị che khuất. Ngược lại, số dư đảm phí cao cho phép công ty gánh chi phí cố định lớn và tăng trưởng nhanh khi vượt điểm hoà vốn, đây cũng là lý do bảng dự báo tài chính trong financial model thường tách chi phí biến đổi thành dòng riêng.

Case Thật: ViVi Digital Và Những Hợp Đồng Càng Chiều Khách Càng Mỏng

Ở ViVi Digital, công ty sản xuất video của tôi, đội bán hàng từng có 7 người. Trong số đó, 5 người tạo ra doanh thu thấp nhất và cũng gây ma sát nội bộ nhiều nhất vì chiều khách quá mức: giảm giá, sửa kịch bản vượt giới hạn, sửa video quá số lần đã thoả thuận. Khách trung thành và có lợi nhuận nhất lại đến từ hai người giữ đúng quy trình chuẩn. Công ty khi đó cũng báo giá tuỳ hứng theo từng khách, không chuẩn hoá giá và timeline, nên khi tuyển thêm người, tỷ lệ chốt hợp đồng giảm còn chi phí tăng.

Tôi không có bảng số theo từng nhân viên để đưa ra đây, nên phần dưới là cách đọc của riêng tôi qua lăng kính số dư đảm phí. Một hợp đồng video có chi phí biến đổi chính là giờ công và thiết bị dùng cho chính hợp đồng đó. Mỗi lần giảm giá, giá bán giảm nhưng giờ công và thiết bị không giảm, nên số dư đảm phí của hợp đồng co lại đúng bằng số tiền giảm. Mỗi lần sửa vượt số lần đã thoả thuận là thêm giờ công vào chi phí biến đổi mà không thu thêm đồng nào. Hai lỗi cộng lại làm hợp đồng trông lớn về doanh thu nhưng nhỏ về tiền còn lại, đúng dạng hợp đồng mà nếu chỉ nhìn doanh thu sẽ tưởng là khách tốt.

Chính sách tuyển sau đó được đổi: chỉ tuyển người mới hoàn toàn để đào tạo từ đầu, hoặc người có kinh nghiệm bán sản phẩm chứ không phải dịch vụ. Nếu bạn có đội sales, một cách tự kiểm tra rẻ là xếp hợp đồng theo số dư đảm phí trên mỗi giờ công thay vì theo doanh thu, rồi xem người nào đang kéo con số đó xuống.

5 Lỗi Tính Số Dư Đảm Phí Hay Gặp

Sai lầm 01

Chỉ tính giá vốn làm chi phí biến đổi

Bỏ sót phí sàn, phí thanh toán, đóng gói, giao hàng, hoa hồng. Ở ví dụ 1 lỗi này đẩy số dư đảm phí đơn vị từ 112.000đ lên 170.000đ, tức đánh giá cao hơn thực tế hơn 50%, và chi phí cố định trông dễ trả hơn thật.

Sai lầm 02

Phân bổ chi phí cố định vào giá để quyết định nhận hay từ chối đơn

Chi phí cố định không đổi theo một đơn hàng, nên đưa nó vào so sánh làm bạn từ chối những đơn có số dư đảm phí dương. Ví dụ đơn sỉ 500 ly trông lỗ 63.000đ mỗi ly nhưng thực tế cộng thêm 26,5 triệu vào lợi nhuận.

Sai lầm 03

Lấy tỷ lệ chung để quyết định một dòng sản phẩm

Tỷ lệ 58,5% ở ví dụ 2 là trung bình của hai dòng có biên 66,7% và 40%. Khi cơ cấu bán hàng đổi, tỷ lệ chung đổi dù giá từng dòng không đổi. Luôn tính riêng từng dòng, và theo dõi cả cơ cấu.

Sai lầm 04

Coi mọi khoản trong lương là cố định

Hoa hồng bán hàng, thưởng theo doanh số, lương theo giờ hay theo dự án tăng theo khối lượng bán, nên thuộc chi phí biến đổi. Gom cả vào chi phí cố định làm số dư đảm phí cao giả tạo, và làm điểm hoà vốn tính ra thấp hơn thực tế.

Sai lầm 05

Dùng số dư đảm phí ngoài phạm vi khối lượng ban đầu

Công thức giả định giá bán và chi phí biến đổi đơn vị không đổi. Khi khối lượng tăng gấp đôi, bạn có thể được chiết khấu nhập hàng (biến đổi giảm) hoặc phải chạy quảng cáo đắt hơn (biến đổi tăng). Cập nhật lại các con số mỗi quý thay vì giữ nguyên bảng tính cũ.

Câu Hỏi Thường Gặp

Số dư đảm phí là gì và khác lợi nhuận thế nào?

Số dư đảm phí là doanh thu trừ chi phí biến đổi, tức tiền còn lại để trả chi phí cố định và tạo lợi nhuận. Lợi nhuận hoạt động là số dư đảm phí trừ luôn chi phí cố định. Số dư đảm phí dương chưa có nghĩa là công ty có lãi, chỉ có nghĩa mỗi đơn vị bán ra đang đóng góp vào việc bù chi phí cố định.

Số dư đảm phí và biên lợi nhuận gộp khác nhau ở đâu?

Lợi nhuận gộp chỉ trừ giá vốn hàng bán theo cách kế toán phân loại. Số dư đảm phí trừ mọi chi phí biến đổi, gồm cả phí thanh toán, giao hàng, đóng gói, hoa hồng nằm ở chi phí bán hàng. Vì vậy ở các mô hình có chi phí bán hàng biến đổi, số dư đảm phí thường thấp hơn lợi nhuận gộp, và phản ánh sát hơn tiền còn lại từ mỗi đơn.

Tỷ lệ số dư đảm phí bao nhiêu là tốt?

Không có ngưỡng chung. Mô hình phần mềm hoặc dịch vụ có thể đạt tỷ lệ rất cao, còn bán lẻ và F&B thường thấp hơn. Cách đánh giá thực tế là so với công ty cùng mô hình, so sánh qua các kỳ của chính bạn, và kiểm tra tỷ lệ đó có đủ phủ chi phí cố định ở mức doanh số hiện tại với biên an toàn hợp lý hay không.

Khi nào nên nhận đơn có số dư đảm phí thấp?

Khi số dư đảm phí dương, công suất còn dư, chi phí cố định không phải tăng theo bậc để thực hiện đơn, và đơn không kéo khách hàng hiện có sang mức giá thấp hơn. Nhận một đơn lẻ để lấp công suất khác hẳn với việc đặt một mặt bằng giá mới cho toàn bộ khách.

DOL là gì và dùng thế nào?

DOL (độ lớn đòn bẩy hoạt động) bằng tổng số dư đảm phí chia lợi nhuận hoạt động. Nó cho biết lợi nhuận hoạt động thay đổi bao nhiêu phần trăm khi doanh số thay đổi 1%. DOL cao nghĩa là công ty có chi phí cố định lớn: lãi tăng nhanh khi bán tốt nhưng cũng giảm nhanh khi doanh số sụt, nên cần theo dõi sát khi công ty gần điểm hoà vốn.

Thấy hữu ích? Gửi cho một founder bạn quen
Bộ 6 Ebook Thực Chiến

Pitch Deck · Định Giá · BOD · Cap Table A–Z · Go To Market

🎯 Đúng chủ đề bài này: Ebook "13 Bước Xây Dựng Công Ty"

Toàn bộ framework từ 16 founders đã gọi được 300+ tỷ VND. Nhận link trong 3 phút.

Xem Chi Tiết →
từ 999.000đ · Nhận ngay
🤖 Fundraising AI Agent

Muốn AI review pitch deck & tài chính của bạn ngay?

Upload deck, nhận phân tích điểm yếu theo góc nhìn NĐT, hỏi đáp không giới hạn về định giá, cap table, gọi vốn — AI được train từ 14 năm kinh nghiệm thực chiến của Hải H Nguyễn.

Dùng Thử Ngay →
agent.beginguru.com
🎯 BeginGuru Fundraising Coach 1vs1

Doanh Nghiệp Doanh Thu >1 Triệu USD/Năm?

Có thể tham gia chương trình Coaching 1vs1 trong 03 tháng (Học phí 350.000.000đ) — thực chiến như các doanh nghiệp Nina Ecom Center, VinCSS, VietContent, HOPE, VCO Group, Vua Cua, Ana Academy, Baumarkt, Erent. Điền thông tin công ty tại link đăng ký — nếu phù hợp, BeginGuru sẽ liên hệ để bạn Zoom Call 45 phút tìm hiểu với chuyên gia Hải H Nguyễn.

Điền Thông Tin Đăng Ký →
Dành cho doanh nghiệp doanh thu >1 triệu USD/năm
Hải H Nguyễn

Hải H Nguyễn

Forbes 30 Under 30 Asia 2017 · Founder BeginGuru

14 năm kinh nghiệm gọi vốn thực chiến, hơn 26.000 giờ làm việc với founders, BOD 06 công ty ở Việt Nam và Mỹ. Tôi từng điều hành ViVi Digital và ngồi BOD nhiều công ty, nên tôi đọc hợp đồng theo phần tiền còn lại chứ không theo doanh thu.

🎁 Tặng miễn phí · Chapter PDF

Trước khi rời đi —
nhận chapter miễn phí

"7 Sai Lầm Định Giá Startup Phổ Biến Nhất" — chapter trích từ Ebook Cách Định Giá Startup A–Z, gửi ngay về email, hoàn toàn miễn phí.

✓ Đã gửi! Kiểm tra email của bạn trong 1–3 phút. Xem trọn bộ 6 Ebook — chỉ 999.000đ →