Cách Đánh Giá Đồng Sáng Lập Tiềm Năng Trước Khi Hợp Tác

Phần lớn founder tôi gặp quyết định chọn đồng sáng lập theo cách gần giống chọn bạn hẹn hò — dựa vào cảm giác "hợp nhau" sau vài buổi trò chuyện. Vấn đề là cảm giác hợp nhau trong 1 buổi cà phê hoàn toàn khác với khả năng cùng nhau ra quyết định dưới áp lực khi công ty sắp hết tiền. Sau nhiều năm làm việc với các đội sáng lập — cả những đội thành công lẫn những đội tan vỡ — tôi rút ra được 1 quy trình đánh giá cụ thể, không phải để loại bỏ hoàn toàn yếu tố cảm tính, mà để bổ sung thêm những góc nhìn mà cảm tính một mình không nhìn thấy được.

4 nhóm tiêu chí đánh giá đồng sáng lập tiềm năng

Trước khi bước vào bất kỳ cuộc trò chuyện nghiêm túc nào về việc hợp tác, hãy tự hỏi 4 câu hỏi sau về người bạn đang cân nhắc — không phải để "chấm điểm" họ như 1 bài kiểm tra, mà để có 1 bức tranh đầy đủ hơn thay vì chỉ dựa vào ấn tượng ban đầu.

Vì sao nên "thử việc chung" trước khi cam kết dài hạn

Nếu chỉ có 1 lời khuyên duy nhất tôi muốn founder nhớ từ bài này, đó là: đừng ký bất kỳ thoả thuận cổ phần nào trước khi đã cùng làm việc thật với nhau ít nhất 1 dự án nhỏ. Không phải "nói chuyện định hướng công ty trong 3 tháng" — mà là cùng nhau làm ra 1 thứ cụ thể, có deadline, có áp lực thật.

Lý do đơn giản: phần lớn vấn đề giữa đồng sáng lập không lộ ra qua trò chuyện — chúng chỉ xuất hiện khi có áp lực thật. Ai là người thức đêm khi deadline gấp? Ai là người nhận trách nhiệm khi có lỗi xảy ra, và ai là người tìm cách đổ lỗi? Ai giữ đúng cam kết khi mọi thứ không suôn sẻ như kế hoạch?

1 dự án thử nghiệm 2-4 tuần — có thể là 1 sản phẩm demo nhỏ, 1 chiến dịch marketing thử nghiệm, hoặc thậm chí 1 buổi workshop chung cho khách hàng tiềm năng — đủ để bạn quan sát được nhiều điều: tốc độ phản hồi khi có vấn đề phát sinh, cách họ giao tiếp khi bất đồng, và mức độ họ giữ đúng những gì đã hứa dù là việc nhỏ.

Kỹ năng bổ trợ hay giá trị tương đồng quan trọng hơn?

Đây là câu hỏi tôi hay nhận được nhất khi tư vấn cho founder đang tìm đồng sáng lập: nên ưu tiên tìm người giỏi kỹ năng mình còn thiếu, hay tìm người "hợp giá trị" dù kỹ năng chưa hẳn bổ trợ hoàn hảo?

Câu trả lời thực tế: giá trị làm việc tương đồng quan trọng hơn về lâu dài. Lý do là kỹ năng có thể học được, có thể thuê ngoài, có thể bù đắp bằng cách tuyển thêm nhân sự cấp cao. Nhưng khác biệt sâu về giá trị làm việc — mức độ trung thực khi báo cáo tình hình, chuẩn mực đạo đức khi đối xử với khách hàng và nhân viên, cách nhìn nhận về việc chia sẻ thông tin xấu — gần như không thể thay đổi bằng huấn luyện hay thời gian.

Điều này không có nghĩa kỹ năng bổ trợ không quan trọng — chỉ là nó nên là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ. Một đồng sáng lập kỹ năng xuất sắc nhưng giá trị làm việc lệch hẳn với bạn sẽ tạo ra ma sát liên tục trong mọi quyết định lớn — từ việc có nên minh bạch với nhà đầu tư khi tình hình xấu, tới cách đối xử công bằng với nhân viên khi công ty phải cắt giảm.

3 dấu hiệu cảnh báo cần chú ý từ buổi gặp đầu

Không phải mọi dấu hiệu cảnh báo đều rõ ràng ngay lập tức, nhưng có 3 điều tôi luôn khuyên founder chú ý ngay từ những lần gặp đầu tiên — trước khi cảm xúc "tìm được người phù hợp" khiến bạn bỏ qua chúng.

1. Đổ lỗi hoàn toàn cho đối tác/sếp cũ

Khi kể về lần hợp tác thất bại trước đây, người này có nhận bất kỳ phần trách nhiệm nào về mình không, hay mọi lỗi đều thuộc về người kia? Người trưởng thành trong công việc hầu như luôn nhìn thấy được phần mình có thể làm tốt hơn, kể cả khi họ tin đối tác cũ sai nhiều hơn.

2. Mập mờ về khả năng tài chính cá nhân

Khi hỏi thẳng "Bạn có thể sống không lương trong bao lâu?", câu trả lời né tránh hoặc mơ hồ là dấu hiệu cần làm rõ trước khi tiếp tục — không phải vì tiền bạc là điều cấm kỵ để hỏi, mà vì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định của họ khi công ty gặp khó khăn.

3. Thái độ coi thường ý tưởng của bạn

Một đối tác tiềm năng tốt sẽ đặt câu hỏi xây dựng, thậm chí phản biện gay gắt, nhưng với tinh thần muốn ý tưởng tốt hơn. Nếu ngay từ buổi gặp đầu họ đã thể hiện thái độ coi thường hoặc chế giễu, đó thường không phải "phong cách thẳng thắn" mà là dấu hiệu về cách họ sẽ đối xử với bạn khi có bất đồng thật.

Quy trình đánh giá thực tế bạn có thể áp dụng ngay

Kết hợp lại, đây là 1 quy trình 4 bước bạn có thể áp dụng trước khi ký bất kỳ thoả thuận nào với đồng sáng lập tiềm năng:

• ☐ Bước 1 — Trò chuyện sâu về giá trị làm việc Không chỉ hỏi về tầm nhìn công ty — hỏi cụ thể về cách họ từng xử lý khủng hoảng, đối xử với nhân viên cũ, và bất đồng với đối tác trước đây.
• ☐ Bước 2 — Thử việc chung qua 1 dự án nhỏ 2-4 tuần, có deadline thật, có áp lực thật — không phải chỉ họp bàn định hướng.
• ☐ Bước 3 — Thảo luận thẳng về tài chính cá nhân và khả năng chịu rủi ro Cả 2 nên biết rõ đối phương có thể trụ bao lâu không lương, để tránh bất ngờ khi công ty gặp khó khăn thật.
• ☐ Bước 4 — Soạn co-founder agreement trước khi bắt đầu chính thức Xem thêm chi tiết về co-founder agreement — quy định vesting, vai trò, và cơ chế xử lý khi 1 người muốn rời đi, ký trước khi cổ phần được chia.

Câu Hỏi Thường Gặp

Hải H Nguyễn

Forbes 30 Under 30 Asia 2017 · Founder BeginGuru

14 năm kinh nghiệm gọi vốn thực chiến, hơn 26.000 giờ làm việc với founders. Từng trải qua cả thành công lẫn khủng hoảng khi lựa chọn đồng sáng lập ở ViVi Digital và Canavi.