Cách Tính MOIC Nhà Đầu Tư
Công Thức, 3 Ví Dụ Số Và Bảng Quy Đổi Sang IRR
- MOIC = (Tiền đã nhận về + Giá trị phần còn nắm giữ) ÷ Tổng vốn đã đầu tư. Rót 2 tỷ, cuối cùng nhận 19,2 tỷ thì MOIC là 9,6x.
- Luôn tính trên tỷ lệ sở hữu lúc exit, không phải lúc rót vốn. 10% sau 2 vòng pha loãng 20% chỉ còn 6,4%; tính nhầm theo 10% sẽ ra 15x thay vì 9,6x.
- Tách phần đã về tay khỏi phần trên giấy: danh mục 5 deal trong bài có MOIC 2,25x, nhưng tiền thật mới về tương đương 1,3x vốn.
- MOIC không tính thời gian. Cùng 3x, sau 5 năm tương đương khoảng 24,6%/năm; sau 8 năm chỉ còn khoảng 14,7%/năm.
- MOIC danh mục là tổng giá trị chia tổng vốn, không phải trung bình cộng MOIC từng deal. Trung bình cộng có thể ra 5,25x trong khi thực tế chỉ 1,36x.
Cách tính MOIC nhà đầu tư là phép tính đầu tiên mà nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư, và cả founder khi đọc kỳ vọng của nhà đầu tư cần làm đúng. MOIC (Multiple on Invested Capital) trả lời một câu hỏi rất đơn giản: mỗi đồng bỏ vào đã và đang biến thành bao nhiêu đồng. Cái khó không nằm ở phép chia, mà ở việc lấy đúng tử số: tỷ lệ sở hữu sau pha loãng, phần tiền đã về so với phần trên giấy, và các lần rót thêm vốn. Bài này đi qua công thức, 3 ví dụ số từng bước, bảng quy đổi MOIC sang lợi suất năm, cách đọc kết quả và 5 lỗi tính sai hay gặp.
Công thức tính MOIC nhà đầu tư
Công thức:
MOIC = (Tiền đã nhận về + Giá trị phần còn nắm giữ) ÷ Tổng vốn đã đầu tư
MOIC đã thực hiện = Tiền đã nhận về ÷ Tổng vốn đã đầu tư
MOIC chưa thực hiện = Giá trị phần còn nắm giữ ÷ Tổng vốn đã đầu tư
Ba thành phần cần định nghĩa rõ trước khi tính:
- Tổng vốn đã đầu tư là mọi khoản tiền đã rót vào công ty cho khoản đầu tư đó, gồm cả lần đầu và các lần rót thêm ở vòng sau. Nếu đang tính cho một quỹ, cần nói rõ có tính phí quản lý và chi phí giao dịch vào mẫu số hay không.
- Tiền đã nhận về là tiền mặt thật: tiền bán cổ phần khi công ty được mua lại, tiền bán cổ phần thứ cấp cho người khác (secondary sale), cổ tức nếu có.
- Giá trị phần còn nắm giữ là số cổ phần còn lại nhân với một mức giá. Thông lệ là giá của vòng gọi vốn gần nhất, nhưng đây là giá trị trên giấy, chưa phải tiền.
MOIC luôn được đọc theo dạng “x lần”. 1x là hoà vốn, 2,5x nghĩa là mỗi đồng thành 2,5 đồng. Nếu quen với ROI, quy đổi rất đơn giản: ROI = MOIC − 1. MOIC 2,5x tương đương ROI 150%.
Có hai biến thể cần phân biệt khi đọc báo cáo của một quỹ. MOIC gộp tính trên tiền quỹ rót vào công ty. MOIC ròng tính trên tiền nhà đầu tư góp vào quỹ, sau khi trừ phí quản lý và phần lợi nhuận chia cho người quản lý quỹ. Hai con số có thể chênh nhau đáng kể, nên đừng so MOIC gộp của quỹ này với MOIC ròng của quỹ khác.
Điểm quan trọng nhất: MOIC không quan tâm thời gian. Nó không biết khoản tiền mất 3 năm hay 10 năm để nhân lên. Vì vậy MOIC gần như luôn đi cặp với một chỉ số tính theo năm, sẽ nói ở phần quy đổi bên dưới.
Ví dụ 1: một khoản đầu tư thiên thần đi qua 2 vòng pha loãng
Đây là tình huống điển hình của một nhà đầu tư thiên thần rót vốn sớm, không tham gia thêm ở các vòng sau.
Bước 1 — Tỷ lệ lúc rót vốn: nhà đầu tư rót 2 tỷ ở post-money 20 tỷ, nắm 2 ÷ 20 = 10%.
Bước 2 — Pha loãng qua các vòng: công ty gọi Series A và Series B, mỗi vòng pha loãng cổ đông hiện hữu 20%, nhà đầu tư không mua thêm. Tỷ lệ còn lại = 10% × 0,8 × 0,8 = 6,4%.
Bước 3 — Tiền nhận khi exit: năm thứ 7 công ty được bán với giá trị vốn chủ sở hữu 300 tỷ, giả định mọi cổ phần chia theo tỷ lệ. Tiền nhận = 6,4% × 300 tỷ = 19,2 tỷ.
Bước 4 — MOIC: 19,2 ÷ 2 = 9,6x.
Bước 5 — Lợi suất năm tương đương: 9,6^(1/7) − 1 ≈ 38,1%/năm.
Nếu bỏ qua bước 2 và tính thẳng 10% × 300 tỷ = 30 tỷ, MOIC sẽ là 15x. Con số sai lệch hơn 50% so với thực tế, chỉ vì quên hai vòng pha loãng. Cơ chế pha loãng qua nhiều vòng xem chi tiết ở bài dilution cổ phần.
Giả định “mọi cổ phần chia theo tỷ lệ” ở bước 3 chỉ đúng khi giá bán đủ cao. Ở một thương vụ bán thấp, nhà đầu tư nắm cổ phần ưu đãi có liquidation preference có thể được trả trước, và tiền của từng bên không còn tỷ lệ với phần trăm sở hữu. Ví dụ nếu công ty trên chỉ bán được 25 tỷ, phép chia theo tỷ lệ cho nhà đầu tư 6,4% × 25 = 1,6 tỷ, tức MOIC 0,8x. Khi có cổ phần ưu đãi của nhiều vòng, con số thật phải tính bằng waterfall analysis, không tính bằng phần trăm.
Ví dụ 2: rót thêm vốn ở vòng sau làm MOIC thay đổi thế nào
Nhà đầu tư có quyền mua thêm ở vòng sau thường phải chọn: giữ MOIC đẹp hay kiếm nhiều tiền tuyệt đối hơn. Ví dụ dưới đây cho thấy vì sao hai mục tiêu này không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.
Vòng seed: rót 1 tỷ ở post-money 10 tỷ, nắm 10%.
Vòng Series A: pre-money 40 tỷ, cả vòng gọi 10 tỷ, post-money 50 tỷ. Vòng này pha loãng cổ đông cũ 20%, nên phần seed còn 10% × 0,8 = 8%. Nhà đầu tư rót thêm 1 tỷ trong vòng này, nhận 1 ÷ 50 = 2%. Tổng nắm giữ 10%.
Exit: công ty bán với giá trị vốn chủ sở hữu 200 tỷ, không pha loãng thêm.
MOIC phần seed: 8% × 200 = 16 tỷ trên 1 tỷ = 16x.
MOIC phần rót thêm: 2% × 200 = 4 tỷ trên 1 tỷ = 4x.
MOIC cả khoản đầu tư: 20 tỷ ÷ 2 tỷ = 10x.
So hai lựa chọn: không rót thêm thì MOIC là 16x và lãi 15 tỷ. Rót thêm thì MOIC giảm còn 10x nhưng lãi tăng lên 18 tỷ. Không có lựa chọn đúng tuyệt đối; nó phụ thuộc vào việc nhà đầu tư đang tối ưu cho hệ số nhân hay cho số tiền thật, và vào mức độ tự tin với công ty ở thời điểm vòng sau.
Bài học khi đọc báo cáo: MOIC của một khoản đầu tư có nhiều lần rót vốn là con số bình quân theo tiền của các lần rót. Nếu một nhà đầu tư chỉ khoe MOIC của lần rót đầu tiên, con số đó đẹp hơn thực tế của cả khoản đầu tư.
Ví dụ 3: MOIC của cả danh mục 5 khoản đầu tư
Với nhà đầu tư cá nhân hoặc quỹ, MOIC của từng deal ít ý nghĩa bằng MOIC của cả danh mục. Đây cũng là chỗ tách bạch phần tiền đã về tay và phần giá trị trên giấy trở nên quan trọng nhất.
| Khoản đầu tư | Vốn đã rót | Tiền đã nhận về | Giá trị còn nắm giữ | MOIC |
|---|---|---|---|---|
| Deal A — đã exit | 0,5 tỷ | 4,0 tỷ | 0 | 8,0x |
| Deal B — đã đóng cửa | 0,5 tỷ | 0 | 0 | 0x |
| Deal C — được mua lại nhỏ | 1,0 tỷ | 1,2 tỷ | 0 | 1,2x |
| Deal D — chưa exit, vòng gần nhất tăng giá | 1,0 tỷ | 0 | 3,0 tỷ | 3,0x |
| Deal E — chưa exit, vòng gần nhất giảm giá | 1,0 tỷ | 0 | 0,8 tỷ | 0,8x |
| Tổng danh mục | 4,0 tỷ | 5,2 tỷ | 3,8 tỷ | 2,25x |
MOIC toàn danh mục: (5,2 + 3,8) ÷ 4,0 = 2,25x.
Phần đã thực hiện: 5,2 ÷ 4,0 = 1,3x. Đây là phần tiền thật đã về tay.
Phần chưa thực hiện: 3,8 ÷ 4,0 = 0,95x. Đây là giá trị trên giấy, có thể tăng, giảm hoặc về 0.
Nếu bỏ deal A: vốn 3,5 tỷ, tổng giá trị 0 + 1,2 + 3,0 + 0,8 = 5,0 tỷ, MOIC chỉ còn 5,0 ÷ 3,5 ≈ 1,43x.
Hai điều rút ra. Thứ nhất, một deal chiếm 12,5% vốn nhưng quyết định phần lớn kết quả của cả danh mục. Đó là bản chất phân phối lệch của đầu tư giai đoạn sớm: vài khoản thắng lớn gánh cho phần còn lại. Thứ hai, nếu chỉ báo cáo con số 2,25x mà không tách, người đọc sẽ không biết gần một nửa giá trị vẫn chỉ nằm trên giấy. Các quỹ đầu tư thường tách hai phần này thành hai chỉ số riêng gọi là DPI và TVPI.
Khi danh mục chưa có exit nào, toàn bộ MOIC là phần chưa thực hiện và cần được đọc rất thận trọng. Cách theo dõi hiệu suất trong giai đoạn đó xem bài tính return danh mục khi chưa có exit.
Nhận Trọn Ebook "13 Bước Xây Dựng Công Ty" Miễn Phí
Ebook đầy đủ (không phải 1 chapter) — hướng dẫn từng bước xây dựng công ty sẵn sàng gọi vốn, gửi ngay về email, hoàn toàn miễn phí.
Nhận trong 60 giây · Không spam · Hủy bất cứ lúc nào
MOIC và thời gian: bảng quy đổi sang lợi suất năm
Vì MOIC không tính thời gian, hai khoản đầu tư cùng 3x có thể có chất lượng rất khác nhau. Với một khoản đầu tư chỉ có một lần rót tiền và một lần nhận tiền, có thể quy đổi MOIC sang lợi suất kép hằng năm tương đương (IRR) bằng công thức:
Lợi suất năm tương đương = MOIC^(1 ÷ số năm) − 1
Chỉ đúng khi có đúng một dòng tiền vào và một dòng tiền ra. Khoản đầu tư có nhiều lần rót thêm hoặc nhiều lần nhận tiền phải tính IRR theo từng dòng tiền.
| MOIC | Sau 5 năm | Sau 8 năm |
|---|---|---|
| 2x | ≈ 14,9%/năm | ≈ 9,1%/năm |
| 3x | ≈ 24,6%/năm | ≈ 14,7%/năm |
| 5x | ≈ 38,0%/năm | ≈ 22,3%/năm |
| 10x | ≈ 58,5%/năm | ≈ 33,4%/năm |
Cách đọc: 3x trong 5 năm và 3x trong 8 năm nghe như nhau, nhưng lợi suất năm chênh gần 10 điểm phần trăm. Thậm chí 3x sau 8 năm (≈ 14,7%/năm) còn cho lợi suất năm thấp hơn 2x sau 5 năm (≈ 14,9%/năm), dù hệ số nhân lớn hơn hẳn. Đó là lý do nhà đầu tư chuyên nghiệp gần như không bao giờ nhìn MOIC một mình.
Ở chiều ngược lại, IRR một mình cũng có thể gây ảo giác. Một khoản đầu tư nhân 1,5x chỉ sau 1 năm cho IRR 50%/năm, nhưng tổng số tiền kiếm được có thể rất nhỏ. Vì vậy báo cáo tốt luôn đặt hai con số cạnh nhau: MOIC cho biết tiền nhân lên bao nhiêu, IRR cho biết nhân lên nhanh cỡ nào.
Đọc MOIC thế nào: bao nhiêu là tốt
Không có một ngưỡng MOIC “tốt” chung cho mọi loại tài sản. Nhưng với đầu tư vào startup giai đoạn sớm, có vài mốc đọc kết quả hữu ích:
- Dưới 1x: mất vốn. Ở giai đoạn sớm đây là kết quả phổ biến của nhiều khoản đầu tư, không phải ngoại lệ.
- Khoảng 1x tới 2x: lấy lại vốn hoặc lãi nhẹ. Nếu mất nhiều năm, lợi suất năm có thể thấp hơn gửi tiết kiệm.
- Khoảng 3x cho cả danh mục: mức mục tiêu mà quỹ đầu tư mạo hiểm thường nhắm tới cho toàn bộ vốn qua một chu kỳ quỹ 7 tới 10 năm.
- 10x trở lên cho một deal: loại khoản đầu tư mà quỹ cần có để bù cho các deal thất bại. Toán học phía sau con số này đã phân tích ở bài vì sao nhà đầu tư kỳ vọng 10x.
Với founder, MOIC quan trọng vì nhà đầu tư dùng nó để tính ngược định giá. Họ ước tính giá trị công ty khi exit, tính phần còn lại sau pha loãng, rồi chia cho MOIC mục tiêu để ra mức post-money tối đa sẵn sàng trả hôm nay.
Nhà đầu tư kỳ vọng công ty exit ở 300 tỷ, dự kiến bị pha loãng 36% qua các vòng sau (còn giữ 64%), và cần MOIC 10x.
Post-money tối đa = 300 tỷ × 64% ÷ 10 = 19,2 tỷ.
Kiểm tra: rót 2 tỷ ở post-money 19,2 tỷ được khoảng 10,42%; sau pha loãng còn 10,42% × 64% ≈ 6,67%; khi exit nhận 6,67% × 300 ≈ 20 tỷ, đúng 10x.
Để ý rằng ở ví dụ 1, nhà đầu tư vào ở post-money 20 tỷ với cùng giả định exit 300 tỷ và pha loãng 36%, nên chỉ đạt 9,6x, thấp hơn mục tiêu 10x một chút. Đó chính là khoảng hở mà hai bên đàm phán. Phương pháp định giá dựa trên phép tính ngược này là venture capital method.
Case thật: đọc lời hứa ROI trong hồ sơ gọi vốn bằng MOIC
Nhiều hồ sơ gọi vốn ở Việt Nam ghi mục tiêu lợi nhuận cho nhà đầu tư dưới dạng “ROI 5-7 lần” hay “7-8 lần”. Về bản chất, đó là MOIC mục tiêu. Đặt nó cạnh thời gian sẽ biết lời hứa đó mạnh tới đâu.
Tháng 6/2022, Comic One, nền tảng comic/crypto do đồng sáng lập Henry Dao xây dựng, mở vòng Angel và đã lấp đầy 75%. Mỗi suất đầu tư $50.000 tới $100.000, mục tiêu ROI 5-7 lần sau 4-5 năm.
Đọc bằng MOIC: một suất $50.000 với mục tiêu 5x tới 7x tương đương kỳ vọng giá trị $250.000 tới $350.000.
Quy đổi lợi suất năm: kịch bản thấp nhất 5x sau 5 năm ≈ 38,0%/năm; kịch bản cao nhất 7x sau 4 năm ≈ 62,7%/năm.
Trong một bản giới thiệu gọi vốn giai đoạn sớm của FLYER.us, nền tảng phòng luyện thi ảo nơi tôi tham gia hội đồng quản trị và đứng tên vai trò CFO trong bản giới thiệu đó, mục tiêu nêu cho nhà đầu tư là 7-8 lần ROI trong 4 năm, dựa trên traction lúc đó gồm hơn 350 đề thi, hơn 200 trung tâm và trường, và khoảng 80.000 trẻ em sử dụng.
Quy đổi lợi suất năm: 7x sau 4 năm ≈ 62,7%/năm; 8x sau 4 năm ≈ 68,2%/năm.
Hai case này là mục tiêu nêu trong hồ sơ, không phải kết quả đã thực hiện. Và đó chính là bài học cho founder khi viết con số ROI vào deck: nhà đầu tư có kinh nghiệm sẽ lập tức quy nó thành MOIC trên một mốc thời gian, rồi hỏi ngược lại giá trị exit nào, pha loãng bao nhiêu thì ra được con số đó. Một lời hứa 7-8x trong 4 năm chỉ thuyết phục khi bạn chỉ ra được con đường cụ thể từ post-money hôm nay tới giá trị exit cần có.
Góc nhìn ngược lại cũng đáng nhớ: mức 5-7x của vòng Angel Comic One thấp hơn ngưỡng 10x mà quỹ đầu tư mạo hiểm thường đặt cho một deal giai đoạn sớm. Nhà đầu tư thiên thần với kỳ vọng MOIC thấp hơn có thể chấp nhận một mức định giá cao hơn cho cùng một công ty, đúng như phép tính ngược ở phần trên.
5 lỗi tính sai MOIC hay gặp
Dùng tỷ lệ sở hữu lúc rót vốn
Như ví dụ 1, 10% lúc rót vốn chỉ còn 6,4% sau hai vòng. Tính theo 10% cho ra 15x thay vì 9,6x. Luôn dựng lại cap table dự kiến tại thời điểm exit trước khi tính.
Coi giá trị trên giấy như tiền đã về
Giá vòng gần nhất chỉ nói rằng có người sẵn sàng trả giá đó vào thời điểm đó. Luôn tách MOIC đã thực hiện và chưa thực hiện, như bảng danh mục ở ví dụ 3.
Lấy trung bình cộng MOIC từng deal
Deal X rót 200 triệu nhận 2 tỷ (10x), deal Y rót 2 tỷ còn 1 tỷ (0,5x). Trung bình cộng là 5,25x. Thực tế tổng nhận 3 tỷ trên tổng vốn 2,2 tỷ, chỉ khoảng 1,36x. MOIC danh mục phải tính bằng tổng giá trị chia tổng vốn.
So MOIC mà không xét thời gian
3x sau 5 năm và 3x sau 8 năm chênh gần 10 điểm phần trăm lợi suất năm. Khi so hai khoản đầu tư hoặc hai quỹ, luôn đặt MOIC cạnh thời gian nắm giữ hoặc IRR.
Bỏ qua liquidation preference, phí và thuế
Phần trăm sở hữu nhân giá bán chỉ đúng khi giá bán đủ cao để mọi cổ phần chia theo tỷ lệ. Ở thương vụ bán thấp, thứ tự ưu tiên trả tiền thay đổi kết quả hoàn toàn. Với quỹ, MOIC gộp và MOIC ròng sau phí có thể chênh đáng kể; với cá nhân, còn thuế khi nhận tiền. Hỏi luôn con số đang xem là trước hay sau các khoản này.
Câu Hỏi Thường Gặp
MOIC là gì và khác ROI thế nào?
MOIC là tổng giá trị nhận được, gồm tiền đã về và giá trị còn nắm giữ, chia cho tổng vốn đã đầu tư, đọc theo dạng số lần. ROI thường đo phần lãi trên vốn, nên ROI bằng MOIC trừ 1. MOIC 2,5x tương đương ROI 150%.
MOIC bao nhiêu là tốt?
Tuỳ loại tài sản và thời gian. Với đầu tư startup giai đoạn sớm, quỹ đầu tư mạo hiểm thường nhắm khoảng 3x cho cả danh mục qua một chu kỳ quỹ, và cần vài deal đạt 10x trở lên để bù cho các deal thất bại. Luôn đọc MOIC cùng thời gian nắm giữ.
MOIC và IRR khác nhau thế nào?
MOIC cho biết tiền nhân lên bao nhiêu lần, không quan tâm thời gian. IRR cho biết lợi suất kép mỗi năm. Với khoản đầu tư chỉ có một lần rót và một lần nhận tiền, lợi suất năm tương đương bằng MOIC mũ một chia số năm, trừ 1. Ví dụ 3x sau 5 năm khoảng 24,6%/năm.
Chưa exit thì có tính MOIC được không?
Được, nhưng phần lớn hoặc toàn bộ sẽ là MOIC chưa thực hiện, dựa trên giá vòng gần nhất. Nên báo cáo tách riêng phần tiền đã về và phần giá trị trên giấy, và luôn ghi chú rằng giá trị trên giấy chưa phải tiền.
Founder có cần hiểu MOIC không?
Có. Nhà đầu tư dùng MOIC mục tiêu để tính ngược mức định giá tối đa họ sẵn sàng trả: lấy giá trị exit dự kiến nhân phần còn lại sau pha loãng, chia cho MOIC mục tiêu. Hiểu phép tính này giúp founder đặt kỳ vọng định giá thực tế và viết con số ROI trong hồ sơ gọi vốn có căn cứ.
Pitch Deck · Định Giá · BOD · Cap Table A–Z · Go To Market
🎯 Đúng chủ đề bài này: Ebook "Cách Gọi Vốn Cho Startup"
Toàn bộ framework từ 16 founders đã gọi được 300+ tỷ VND. Nhận link trong 3 phút.
Muốn AI review pitch deck & tài chính của bạn ngay?
Upload deck, nhận phân tích điểm yếu theo góc nhìn NĐT, hỏi đáp không giới hạn về định giá, cap table, gọi vốn — AI được train từ 14 năm kinh nghiệm thực chiến của Hải H Nguyễn.
Doanh Nghiệp Doanh Thu >1 Triệu USD/Năm?
Có thể tham gia chương trình Coaching 1vs1 trong 03 tháng (Học phí 350.000.000đ) — thực chiến như các doanh nghiệp Nina Ecom Center, VinCSS, VietContent, HOPE, VCO Group, Vua Cua, Ana Academy, Baumarkt, Erent. Điền thông tin công ty tại link đăng ký — nếu phù hợp, BeginGuru sẽ liên hệ để bạn Zoom Call 45 phút tìm hiểu với chuyên gia Hải H Nguyễn.
Hải H Nguyễn
14 năm kinh nghiệm gọi vốn thực chiến, hơn 26.000 giờ làm việc với founders, BOD 06 công ty ở Việt Nam và Mỹ. Hiện ở phía nhận báo cáo từ các công ty trong danh mục BG Ventures, sau nhiều năm ở phía founder gửi báo cáo cho nhà đầu tư.